Ga naar de inhoud
Je hoeft geen klimaatwetenschapper te zijn om te merken dat de natuur verandert.
Paddenstoelen verschijnen vroeger, sommige vogels blijven plots in de winter, en insecten die we vroeger alleen in Zuid-Europa zagen, duiken nu ook hier op. De natuur laat subtiele signalen zien van de klimaatverandering.
Soorten die verdwijnen
Soorten die verdwijnen ten gevolge van de klimaatverandering zijn niet altijd gelinkt met warmere temperaturen. Veelal gaat het over de beschikbaarheid van voedsel. Trekvogels die van Afrika komen, zijn afhankelijk van rupsen of andere insecten om hun kroost te voederen na het broeden. Door de opwarming komen veel vlindersoorten vroeger uit waardoor de trekvogels te laat toekomen en de rupsen reeds verpopt zijn. Dat heet een fenologische verschuiving: het moment waarop natuurlijke gebeurtenissen, zoals uitkomen of broeden, niet meer op elkaar afgestemd zijn. We zien wel dat de vogels zich kunnen aanpassen hieraan, maar niet snel genoeg. Daarom zijn er verschillende trekvogels die er enorm op achteruitgaan.
Bonte vliegenvanger (Ficedula hypoleuca): een bosvogel waarvan de aankomst uit Afrika langzamer opschuift dan de voedselpiek (rups) in het voorjaarsbos. De soort komt wel iets vroeger terug, maar niet vroeg genoeg om van de rupsenpiek te profiteren, waardoor de populatie sterk daalt
Barmsijs (Acanthis flammea): een noordelijke vogel die bedreigd wordt door warmere zomers. Door de toegenomen temperatuur tijdens het broedseizoen kan de barmsijs op termijn uit Vlaanderen verdwijnen.
Vogels zoals de Heggenmus en Goudhaan staan onder druk doordat de beschikbaarheid van voedsel niet meer synchroon is met het moment dat ze broeden. Dit zorgt ervoor dat er minder voedsel beschikbaar is voor de kuikens en er minder jongeren overleven.
Wilde bijen in bossen, heide en grasland: onderzoek toont dat zo’n 10 % van de inheemse bijensoorten helemaal verdwenen is uit Vlaanderen en dat vele andere sterk achteruitgaan (vilt.be). Vooral koudeminnende bijen in natuurlijke biotopen nemen af, wat samenvalt met een verschuiving naar meer zuidelijke soorten
Zuidelijke soorten rukken op
Tegelijkertijd zien we nieuwe soorten opduiken in Vlaanderen die van warmte profiteren. Uitgestelde koude en mildere winters maken het mogelijk dat subtropische en zuidelijke insecten en vogels tot hier doordringen. Enkele opvallende voorbeelden:
Bijeneter (Merops apiaster): van oorsprong een zuidelijke trekvogel. In de voorbije jaren is deze kleurrijke vogel steeds vaker opgemerkt rond Vlaanderen. In 2021 is zelfs een paartje in Harelbeke gaan broeden (natuurpunt.be). Een record voor België. De Europese bijeneter profiteert van warmere zomers en succesvollere migraties vanuit Zuid-Europa.
Zuidelijke libellen: een groep voorbeelden zijn de vuurlibel, de zuidelijke heidelibel, de zwervende heidelibel en de zuidelijke keizerlibel. Deze libellen horen oorspronkelijk thuis in warmere klimaatgebieden, maar hun populaties breiden zich explosief uit naar het noorden. In Vlaanderen bereikten alle genoemde zuidelijke libellensoorten in 2024 het hoogste waarnemingsgebied ooit geregistreerd (vlaanderen.be). Ook het aantal waarnemingen in Wallonië nam toe dankzij meerdere warme en droge zomers.
Wespspin (Argiope bruennichi) en andere zuidelijke spinnen: oorspronkelijk typisch voor het Middellandse-Zeegebied. Ze verschijnen nu regelmatig in Vlaanderen als gevolg van opwarming
Processierupsen: warme zomers zorgen voor snelle uitbreiding van processierupsen. De eikenprocessierups is al wijdverspreid in België, en nu schuift ook de dennenprocessierups (Thaumetopoea pityocampa) steeds noordwaarts. Hij werd voor het eerst in 2021 in Wallonië ontdekt en duikt sindsdien steeds vaker op. Experten verwachten dat deze warmteminnende rups binnenkort ook in Vlaanderen zal voorkomen.
Andere exotische insecten en muggen: tropische muggen (dragers van ziekten als West-Nijlvirus) en Mediterrane sprinkhanen/krekels worden ook regelmatiger gemeld in België
De natuur reageert snel, soms sneller dan wij. Dat maakt haar tegelijk veerkrachtig én kwetsbaar. Door te blijven kijken, noteren en delen wat we zien, helpen we wetenschappers en beheerders om die veranderingen beter te begrijpen en de natuur te beschermen.
Geef een reactie