Het nut van zweefvliegen in de tuin

In een bloeiende tuin wemelt het vaak van de insecten. Bijen en vlinders krijgen meestal de meeste aandacht, maar er is nog een andere groep die minstens zo belangrijk is: de zweefvliegen. Deze kleurrijke en vaak bij- of wespachtige insecten zijn niet alleen fascinerend om te zien, ze vervullen ook cruciale rollen in onze tuinen. Van het bestuiven van bloemen tot het bestrijden van bladluizen: zweefvliegen zijn onmisbare bondgenoten voor elke tuinliefhebber. Toch zijn ze vaak onbekend of worden ze verward met ‘lastige wespen’. Tijd dus om deze nuttige insecten in de kijker te zetten. In dit artikel ga ik dieper in op de verschillende voordelen die zweefvliegen bieden.

De meeste mensen zullen misschien wel beseffen dat zweefvliegen een positieve impact hebben op de bestuiving van de bloemen en planten. Maar hoe groot is die impact eigenlijk? De zweefvliegen hebben hun aantallen mee. Daar waar bijen en hommels eigenlijk als individu efficiënter zijn dan zweefvliegen, zijn ze eigenlijk met veel minder. Wereldwijd staan zweefvliegen op de 2^de plaats qua bestuiving na de bijen (en hommels, maar dit zijn eigenlijk ook bijen). Dit betekent dat ze dus meer bestuiven dan vlinders. Bijen zijn ook meer kieskeurig in vergelijking met zweefvliegen. Wereldwijd wordt ongeveer 80% van alle soorten bestoven door zweefvliegen.

Dit betekent dus dat zweefvliegen cruciale bestuivers zijn waar we niet zonder zouden kunnen. Let maar eens op tijdens de lente of zomer en tel hoeveel soorten zweefvliegen je ziet in je tuin. Op een paar dagen kan dit gemakkelijk meer dan 10 worden. Om maar te zwijgen van de aantallen die je kan zien.

De bestuivers van hierboven zijn de volwassen exemplaren maar de larve zijn minstens zo indrukwekkend als hun grotere vertoning. Veel zweefvlieglarven lusten namelijk graag bladluizen. Zo kan één enkele larve gemakkelijk 20 tot 50 bladluizen per dag eten. Het duurt ongeveer 10 dagen voor ze kan verpoppen tot volwassen zweefvlieg. Dit betekend dat één larve goed is voor 200 tot 500 bladluizen. Dit maakt duidelijk dat je dus graag je tuin aantrekkelijk wil maken voor zweefvliegen zodat ze de bladluizen kunnen verorberen. Zweefvliegen zijn zo goed tegen bladluizen dat ze zelf commercieel verhandeld worden als biologische bestrijding tegen bladluizen in serres.

De larven van zweefvliegen kunnen grofweg in twee groepen ingedeeld worden. Enerzijds zijn er de bladluis etende larven en anderzijds zijn er de opruimers. Dit zijn larven die graag vertoeven in vochtige omstandigheden zoals moerassen of poelen tot zelf koeienvlaai. Omdat die omgevingen weinig tot geen zuurstof bieden, gebruiken de larven een telescopische staart om zuurstof uit de lucht te halen. Daarom worden die larven nogal vaak rattenstaarten genoemd.

De functie van die larven zijn cruciaal omdat ze dood organisch materiaal afbreken en dus een belangrijke schakel zijn in de kringloop van de stoffen. Door het afbreken van dat materiaal zorgen ze ervoor dat mineralen en andere voedingsstoffen terug in omloop komen.

Wat minder bekend is, is dat sommige zweefvliegen over grote afstanden migreren. In combinatie met hun rol als bestuiver zorgt dit ervoor dat ze genetisch materiaal over grote afstanden kunnen verspreiden. Zo kunnen bloemen bij ons bestoven worden met stuifmeel dat afkomstig is uit regio’s zoals Spanje, Frankrijk of Italië.

In de huidige klimatologische omstandigheden is dat geen te onderschatten functie. Genetische diversiteit speelt een cruciale rol in de veerkracht van planten, bijvoorbeeld tegenover droogte, ziektes en plagen. Hoe groter de genetische variatie binnen een populatie, hoe groter de kans dat een deel ervan zulke stressfactoren overleeft. Bij een lage diversiteit kan een volledige populatie veel kwetsbaarder zijn.

Op die manier dragen zweefvliegen actief bij aan het aanpassingsvermogen van planten en bloemen aan veranderende omstandigheden.

Eigenlijk is het vrij simpel om zweefvliegen aan te trekken. Zolang er bloemen zijn, zal je zweefvliegen aantreffen. Rijdt ook niet om de week het gras af. Bloemen zoals boterbloemen, klavers, madeliefjes, duizendblad, peen, … die als “onkruid” gezien worden zijn eigenlijk enorme magneten voor zweefvliegen. Hierdoor zal je gemakkelijk soorten zoals de bandzweefvliegen of de langlijfjes aantrekken. Dit zijn soorten waarbij het vrouwtjes eitjes afzet tussen bladluizen. Zo krijg je een natuurlijke verwering tegen de bladluizen.

Ook kan het helpen om ergens een botervlootje te plaatsen met wat vochtig organisch materiaal zoals bladeren of verdorde bloemen. De kans dat de blinde bij of de kegelbijvlieg daar zijn eitjes in legt is groot.